İleri yaşlarda görülen psikotik bozukluklar
İleri yaşlarda görülen psikotik bozukluklar ÖZET Ya
çıkarmaktadır. Hiç kuşku yok ki, yaşlılık dönemi sorunları arasında ruhsal bozukluklar önemli bir yer tutmaktadır.
Sayıları giderek artan psikotik bozukluklu yaşlılara uygun sağlık bakımı vermek özel önem gerektirir.
Yaşlılar yalnız yaşama ve sosyal destekten yoksun olma gibi nedenlerle psikiyatrik bakımdan yeteri kadar
yararlanmayabilir. Bu nedenle yaşlı insanların yaşam kalitesini olumsuz etkileyen psikotik bozuklukların ayrıca
ele alınması ve farklı tedavi yaklaşımları içinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu amaçla konu ile ilgili
çalışmalar gözden geçirilmiştir. (Anadolu Psikiyatri Dergisi 2001; 2(2):106-115)
Anahtar sözcükler: Psikotik bozukluk, yaşlılık dönemi
Psychotic disorders in elderly period
SUMMARY
The increasing number of elderly people in the society inevitably draws attention to aging problems. It is certain
that psychological disorders are one of the most important problems of senior people. It is necessary to render
appropriate health care for the growing number of elderly people with psychotic disorders; but, unfortunately,
psychiatric health care is not always available for elderly people since they live alone or lack of social support.
Therefore, it is important to handle carefully the psychotic diseases affecting the life quality of elderly people
and evaluate their disorders with different therapeutic approaches. Accordingly, the related studies have been
revised.
(Anatolian Journal of Psychiatry 2001; 2(2):106-115)Key words:
Psychotic disorders, elderly period_________________________________________________________________________________________________________________
Giri
şSay
ıları giderek artan yaşlı şizofrenlere uygunsa
ğlık bakımı vermek özel önem gerektirir. Buhastalar genellikle yaln
ız yaşarlar ve sosyaldestekten yoksundurlar.
Bu nedenle de psikiyatrik bak
ımdan yeterikadar yararlanmayabilirler. Ya
şlı şizofrenlerde,psikiyatrik hastal
ıklara ilişkin tanı ölçütleriyetersizliklerinin yan
ı sıra tanı ve tedaviyigüçle
ştirebilen tıbbi ve nörolojik bir hastalıkolma olas
ılığının da daha fazla olduğu, bu günekadarki çok say
ıda çalışmada vurgulanmıştır.1,5Bu durumda ya
şlı hastalara özgü farklı tanıs
ınıflamalarına ve farklı tedavi yaklaşımlarınagereksinim duyulaca
ğı çok açıktır.İ
leri yaşlarda başlayan şizofreniOrta ya
ş ya da daha ileri yaşlarda başlayanş
izofreni olgularının varlığı bilim adamlarınınuzun bir süredir dikkatini çekmekteydi. Ancak
_________________________________________________________________________________________________________________
1
Öğr.Gör.Dr., KTÜ Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı, TRABZONDr. Çiçek HOCAO
ĞLU, KTÜ Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı, TRABZONAnadolu Psikiyatri Dergisi 2001; 2(2):106-115
Hocao
ğlu 107_________________________________________________________________________________________________________________
bu konu ile ilgili çal
ışmaların çok kısıtlı olmasıve hastal
ığın daha çok ilerleyen yaşla birlikteortaya ç
ıkan yeti kaybı ile ilişkilendirilmesihastal
ığın tanısı konusunda güçlüklere yolaç
ıyordu. Son yıllarda ise, Geriyatrik Psikiyatri`ninbu konu üzerine e
ğilmesi, geç başlangıçlış
izofreni ve sanrısal bozukluklu olgularındaha iyi tan
ınmasına neden olmuştur.6Tarihçe
Orta ya
ş ya da daha ileri yaşlarda başlayanduygudurum bozuklu
ğu, mental bozukluk veyagenel t
ıbbi bir soruna bağlı olmayan psikotiksemptomlarla birlikte olan psikotik bozukluklar;
paraphrenia, paranoya, geç
şizofreni, geçparaphrenia, envolüsyonel psikotik reaksiyon
gibi deyimlerle adland
ırılmışlardır.7 Small`unbildirdi
ğine göre tarihsel açıdan bakıldığında`paraphrenia` deyimini Kraepelin (1921) duygulan
ımfarkl
ılığı olan kronik ve çoğunluğu kadınbir grup dementia preacox`lu hastay
ı diğerlerindenay
ırmak için kullanmıştır. Kraepelin`intan
ımladığı `paranoia` deyimi ise kronik, sistematiksanr
ıları olan ve çoğunlukla varsanılarıne
şlik etmediği hastalar için kullanılmıştır.Small`un bildirdiðine göre, Bleuler (1943) 40
ya
şından sonra başlayan ve erken başlangıçlış
izofreni ile benzer semptomları olan geçba
şlangıçlı şizofreniden söz etmiştir. İlk kezDSM-I`de envolüsyonel psikotik reaksiyon
kategorisi içinde ilerleyen ya
şla birlikte ortayaç
ıkan psikotik bozukluklardan bahsedilmiştir.Yine Small`un bildirdi
ğine göre, Roth (1955) vearkada
şları ise, 60 yaş ve sonrasında başlayanpsikotik bozukluklar
ı `geç paraphrenia` olarakadland
ırmışlardır. Bu tanımlamayı yaparkenbirincil hastal
ığı duygudurum bozukluğu,demans ya da konfüzyonu olan hastalar
ı dışlamışlardır.`Geç paraphrenia`li hastalar
ın durumlarını3 grupta de
ğerlendirmişlerdir:1. Hastal
ık belirtileri uzun yıllardır devam edenbir ki
şilik bozukluğuna ait farklı görünümlerdir.2. Sanr
ılar önemli bir yaşam olayı ya da stresörfaktör neticesi ortaya ç
ıkmışlardır.3. Bütün bunlar
ın dışında (hastada bir kişilikbozuklu
ğu ya da önemli bir stresör faktöryokken) endojen parahrenia durumu mevcuttur.
Small`un bildirdi
ğine göre, Leonhard (1960) vedi
ğer Alman hekimler ise paraphrenia deyiminitüm (geç ve erken ba
şlangıçlı) paranoidş
izofrenili hastalar için kullanmışlardır. Aynıkaynakta Post (1966) duygudurum bozuklu
ğuile ilgisi olmayan 50 ya
şından sonra başlayanparanoid bozukluklu olgular
ı 3 grupta sınıflamıştır:1. Perseküsyon sanr
ıları ile ilişkili işitsel varsanılarınd
ışında psikotik bulgusu olmayan paranoidhalüsinozis olgular
ı,2.
Şizofreniform sendrom: Bu olgulardaki paranoidsemptomlar tan
ı ölçütlerini tam olarakkar
şılamamaktadır.3.
Şizofrenik sendrom: Bu gruptaki olgularSchneider`in birinci s
ıra belirtilerini karşılamaktadırlar.DSM-III`de ise ilerleyen ya
şla ortaya çıkansanr
ısal durum ile ilgili olarak `envolüsyonalperiod` deyimi kullan
ılmıştır.7 Burada envolüsyonalperiod tan
ısı için özel bir yaş verilmemişolup DSM-III-`te
şizofreniye özgü tanı koydurucubelirtilerin 45 ya
şından önce başladığıbelirtilmi
ştir. DSM-III`ün bir başka özelliği,dirençli perseküsyon sanr
ıları olan, varsanılarıne
şlik etmediği paranoid bozukluklu hastalarınş
izofreni içinde sınıflandırılmış olmalarıdır.Gözden geçirilerek yeniden düzenlenen DSMIIII-
R`de ise bu durum ele al
ınmış ve geçba
şlangıçlı şizofreninin 45 yaşından sonraba
şlayabileceği belirtilmiştir. Ayrıca delüzyonal(paranoid) bozukluk da
şizofreniden farklıolarak s
ınıflanarak, en az 1 ay süren bizarolmayan, varsan
ıların çok belirgin olmadığı ve5 ayr
ı tip sanrının (erotomanik, grandiyöz,k
ıskançlık, somatik, persekütüar ve belirlenememiş)e
şlik ettiği bir klinik durum olaraktan
ımlanmıştır. DSM-IV`e gelince ne erkenba
şlangıçlı, ne de geç başlangıçlı şizofreni içintan
ısal değeri olan bir yaş belirtilmemiştir;çünkü geç ba
şlangıçlı şizofrenin prodnomaldönemine ait belirtilerin 45 ya
şından önceba
şlayıp başlamadığı konusundaki tartışmalarhalen devam etmektedir. Bütün bunlara ra
ğmenson zamanlarda geç ba
şlangıçlı şizofrenininhem klinik, hem de henüz tam kesinlik
kazanmayan çok önemli nörobiyolojik de
ğişikliklerinya
şandığı, prodromal dönem de dahilolmak üzere semptomlar
ın 45 yaşın üzerindeba
şladığı, şizofreni ölçütlerini karşılayan birbozukluk oldu
ğu görüşü kabul görmektedir.8,9DSM-IV`teki sanr
ısal bozukluk ise DSM-IIIR`dekigibi tan
ımlanmıştır. Böylece geçAnadolu Psikiyatri Dergisi 2001; 2(2):106-115
108
İleri yaşlarda görülen psikotik bozukluklar makalesi 22 Ocak 2012, Pazar günü Webmaster eklenmiş ve 52 kişi tarafından okunmuştur.
